Alıcı: Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığı (TPAO)
Devralınan Pay: BP Energy Company of Kirkuk Limited (BP ECKL) hisselerinin yüzde 15'i
Satıcı: BP
Konsorsiyum Yapısı: BP + ConocoPhillips + TPAO
Varlık: Kerkük petrol sahaları — Baba ve Avanah kubbeleri; Bai Hassan, Jambur ve Khabbaz sahaları
Tahmini Rezerv: İlk aşamada yaklaşık 3 milyar varil petrol eşdeğeri; önemli ilave arama potansiyeli
İmza Töreni: 28 Temmuz 2026, Ankara — Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı
İmzacılar: TPAO Genel Müdürü Cem Erdem; BP Upstream İş Geliştirmeden Sorumlu Başkan Yardımcısı Andrew McAuslan
Durum: İmzalandı

Kerkük petrol sahaları, Irak'ın tarihsel açıdan en önemli hidrokarbon üretim bölgeleri arasında yer alıyor. İşlem şu sahaları kapsıyor:

• Baba ve Avanah kubbeleri — Kerkük saha kompleksinin temel yapısal unsurları
• Bai Hassan sahası — Kerkük şehrinin kuzeybatısında yer alan büyük üretim sahası
• Jambur sahası — Kerkük'ün güneyindeki üretim sahası
• Khabbaz sahası — Kerkük iline bağlı üretim sahası

Kerkük saha kompleksi 1920'lerden bu yana petrol üretiyor ve Orta Doğu'nun en eski ve en büyük petrol sahalarından biri. İlk sözleşme alanının 3 milyar varil petrol eşdeğerinin üzerinde hidrokarbon kaynağı içerdiği değerlendiriliyor; önemli ilave arama potansiyeli de öngörülüyor.

Devralma, TPAO'nun günde 1 milyon varil petrol eşdeğeri üreten bir şirket olma hedefinin parçası. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Alparslan Bayraktar, işlemi "Türkiye Petrollerini günde 1 milyon varil petrol ve doğal gaz üretimi yapan bir şirket yapma yolundaki en önemli adımlarımızdan bir tanesi" olarak nitelendirdi.

TPAO, 2026 başından itibaren uluslararası yukarı akış ortaklıkları arayışında. Kerkük devralması, hem rezerv büyüklüğü hem de karşı tarafların stratejik önemi açısından bu ortaklıkların bugüne kadarki en önemlisi: BP ve ConocoPhillips, dünyanın en büyük uluslararası petrol şirketleri arasında yer alıyor.

İşlemin aynı zamanda ikili diplomatik bir boyutu var: İmza töreni, Irak Başbakanı Ali ez-Zeydi'nin Türkiye'ye resmi ziyareti sırasında gerçekleşti. Bakan Bayraktar, Cumhurbaşkanlığı Külliyesi'nde Irak Petrol Bakanı Basim Muhammed Hüdeyir ve Irak Elektrik Bakanı Ali Saadi Vehib ile ayrı görüşmeler yaptı. Taraflar, Türkiye-Irak enerji işbirliğinin mevcut altyapısının tam kapasiteyle değerlendirilmesi konusundaki ortak kararlılıklarını teyit etti.

BP, ConocoPhillips ve TPAO'dan oluşan üçlü konsorsiyum, Kerkük sahalarının geliştirilmesi ve üretimi için bir Ortak İşletme Sözleşmesi (JOA) kapsamında faaliyet gösterecek. Müzakere edilen veya halihazırda kararlaştırılan temel JOA hükümleri şunları kapsıyor:

Operatörlük: Mevcut operatör olarak BP ECKL aracılığıyla faaliyet gösteren BP'nin operatörlüğü muhtemelen sürdüreceği öngörülüyor. JOA, operatörün yetkisini, karar alma prosedürlerini ve operatör olmayan ortakların (ConocoPhillips ve TPAO) operatör kararlarını geçersiz kılabileceği ya da veto edebileceği koşulları tanımlayacak.

İş programı ve bütçe: JOA, yıllık iş programları ve bütçelerin onaylanmasına ilişkin prosedürleri belirleyecek; oybirliği veya nitelikli çoğunluk gerektiren eşiği de kapsayacak.

Nakit çağrıları: TPAO, onaylanan iş programlarındaki yüzde 15'lik payını nakit çağrıları aracılığıyla finanse etmek zorunda kalacak. Nakit çağrılarının karşılanmaması, temerrüde düşen tarafın payının seyreltilmesiyle sonuçlanır.

Devir kısıtlamaları: JOA, TPAO'nun yüzde 15'lik payını diğer konsorsiyum üyelerinin onayı olmaksızın devretme imkânını kısıtlayacak. Ön alım hakları — mevcut ortakların ayrılan ortağın payını üçüncü bir tarafa satılmadan önce edinme hakkı — yukarı akış JOA'larında standarttır.

Terk ve iyileştirme: JOA, terk ve iyileştirme yükümlülüklerini ortaklar arasında dağıtacak. Kerkük sahalarının yaşı göz önüne alındığında, terk yükümlülüğü önemli bir husus.

Konsorsiyumun Kerkük sahalarını geliştirme hakları, Irak hükümetiyle yapılan bir sözleşmeden — büyük olasılıkla Irak petrol mevzuatı kapsamında bir Teknik Hizmet Sözleşmesi (TSC) veya Geliştirme ve Üretim Hizmet Sözleşmesi (DPSC) — kaynaklanıyor. Ev sahibi hükümeti sözleşmesinin temel özellikleri şunlar:

Ücretlendirme: Irak petrol sözleşmeleri tipik olarak bir taban üzerindeki artımlı üretim başına varil başı ücretlendirme öngörüyor. Konsorsiyum, petrolün kendisi için değil, üretimi artırdığı için ödeme alıyor — Irak hidrokarbonların mülkiyetini elinde tutuyor.

Maliyet geri kazanımı: Konsorsiyum, ücretlendirme hesaplanmadan önce sermaye ve işletme maliyetlerini üretim gelirlerinden geri kazanıyor.

Üretim hedefleri: Sözleşme, üretim hedeflerini ve zaman çizelgelerini belirleyecek. Hedeflerin karşılanamaması, azaltılmış ücretlendirme veya sözleşmenin feshedilmesiyle sonuçlanabilir.

Yerel içerik: Irak petrol sözleşmeleri tipik olarak yerel içerik gereklilikleri içeriyor — Iraklı işçi istihdam etme, Iraklı mal ve hizmet kullanma ve Iraklı personeli eğitme yükümlülükleri.

Uyuşmazlık çözümü: Irak hükümetiyle uyuşmazlıklar tipik olarak ICSID veya ICC kuralları kapsamında uluslararası tahkime tabidir.

TPAO, yüzde 15'lik payını BP'den devraldı — BP, BP ECKL'deki payının bir bölümünü TPAO'ya devretti. Devralma yapısı şunları kapsayabilir:

Hisse devri: TPAO, ev sahibi hükümeti sözleşmesini elinde bulunduran şirkette doğrudan hissedar olarak BP ECKL hisselerini devraldı.

Farm-in: Alternatif olarak TPAO, ev sahibi hükümeti sözleşmesinde doğrudan katılım payı edinerek projeye "farm-in" yapmış olabilir; BP ECKL sözleşme tarafı olarak kalmaya devam eder.

Ayrım, sorumluluk açısından önem taşıyor: BP ECKL'de hissedar, sorumluluğu şirkete yaptığı yatırımla sınırlıyken, doğrudan katılım payı sahibi ortak girişimin yükümlülüklerinden müteselsilen sorumludur.

İşlem şu onayları gerektiriyor:

• Irak Petrol Bakanlığı — Irak petrol sözleşmesindeki herhangi bir pay devri bakanlık onayı gerektiriyor
• Kürdistan Bölgesel Yönetimi (KBY) — Sahaların kesin konumuna ve uygulanabilir hukuki çerçeveye bağlı olarak KBY onayı da gerekebilir (Kerkük ili, Bağdat ile KBY arasında tartışmalı yargı yetkisine konu olmuştur)
• Türk düzenleyici makamlar — TPAO devlet mülkiyetinde bir kuruluş; önemli uluslararası devralmalar Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu (EPDK) veya Bakanlar Kurulu onayı gerektirebilir

İşlem, ikili ilişkilerin birden fazla alanda genişlediği bir dönemde Türkiye'nin Irak ile enerji ilişkisini derinleştiriyor. Irak, halihazırda Türkiye'nin en büyük ham petrol ithalat kaynağı; Kerkük'ten Türkiye üzerinden Akdeniz'deki Ceyhan limanına uzanan Kerkük-Ceyhan boru hattı ise bölgesel enerji altyapısının kritik bir parçası.

TPAO'nun Kerkük konsorsiyumuna girişi, Türkiye'ye Irak'ın en önemli petrol sahalarından birinde doğrudan bir yukarı akış payı kazandırıyor; Kerkük üretimini maksimize etme ve Kerkük-Ceyhan boru hattının operasyonel kapasitesini sürdürme konusunda Türkiye ile Irak arasında çıkar uyumu yaratıyor.

Bu makale, Türkiye Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı'nın kamuya açık duyurularına ve basın haberlerine dayanmaktadır. Hukuki veya yatırım tavsiyesi niteliği taşımamaktadır. Yukarı akış petrol ve gaz işlemleri değerlendiren şirketler, nitelikli enerji ve uluslararası hukuk danışmanlarına başvurmalıdır.