Advanced Micro Devices (AMD), yapay zekâ inference iş yükleri için özel silikon geliştiren Toronto merkezli Taalas'ı satın almak üzere kesin anlaşma imzaladı. Satış bedeli açıklanmadı. 2023 yılında kurulan Taalas, satın alma öncesinde yaklaşık 219 milyon dolar girişim sermayesi toplamıştı.

İşlem, yapay zekâ donanım pazarındaki daha geniş bir dönüşümü yansıtmaktadır: Rekabet artık yalnızca büyük dil modellerinin oluşturulmasında kullanılan devasa GPU kümelerindeki eğitim hesaplama kapasitesinde değil; giderek artan ölçüde eğitilmiş modellerin büyük hacimde çalıştırılmasının maliyeti, enerji tüketimi ve gecikme süresi olan inference verimliliğinde yoğunlaşmaktadır.

AMD'nin Taalas satın alması, yapay zekâ yarı iletken pazarını yeniden şekillendiren rekabet dinamiklerine doğrudan bir yanıttır. Nvidia, H100 ve B200 GPU aileleriyle yapay zekâ eğitiminde hâkimiyetini sürdürmekte ve CUDA yazılım ekosistemi aracılığıyla önemli bir inference pazar payı oluşturmaktadır. Ancak inference ekonomisi, eğitim ekonomisinden temelden farklıdır ve özel silikon lehine sonuçlar doğurmaktadır.

Inference iş yükleri tekrarlayan, yüksek hacimli ve gecikmeye duyarlıdır. Bir kez eğitilen model milyarlarca kez sorgulanabilir. Bu ölçekte inference başına maliyet — enerji, hesaplama süresi ve donanım amortismanı cinsinden ölçülen — birincil rekabet değişkeni haline gelir. Inference'a hâkim matematiksel işlemler (matris çarpımı, dikkat mekanizmaları, aktivasyon fonksiyonları) için özel olarak tasarlanan inference çipleri, genel amaçlı GPU'lara kıyasla watt başına çok daha iyi performans sunabilmektedir.

Taalas tam da bu tür özel işlemciler geliştirmektedir. AMD, Taalas'ın teknolojisini AMD Instinct GPU yol haritasına ve hızlandırıcı portföyüne entegre ederek müşterilere daha eksiksiz bir çözüm sunmayı hedeflemektedir: AMD GPU'larında eğitim, AMD tasarımlı özel silikon üzerinde inference.

Herhangi bir yarı iletken satın almasında en kritik due diligence alanı fikri mülkiyet zinciridir. Çip tasarımı, birden fazla katmanda üçüncü taraf teknolojisine dayanan son derece işbirlikçi bir süreçtir:

EDA araçları: Synopsys, Cadence ve Mentor Graphics gibi şirketlerin Elektronik Tasarım Otomasyonu yazılımları çip tasarım sürecinin tamamında kullanılmaktadır. Bu araçlara ilişkin lisanslar genellikle kullanımı lisanslı kuruluşla sınırlar ve kontrol değişikliği halinde yeniden müzakere ya da devir gerektirebilir.

Yarı iletken IP çekirdekleri: Çip tasarımlarının büyük çoğunluğu ARM, MIPS, Imagination Technologies ve diğer şirketlerden lisanslanan IP bloklarını — işlemci çekirdekleri, bellek arayüzleri, ara bağlantı standartları ve özel işlevsel birimler — içermektedir. Bu lisanslar genellikle devredilemez niteliktedir ve alıcıya devir için lisans verenin onayını gerektirir.

Döküm anlaşmaları: Taalas'ın çipleri üçüncü taraf bir döküm tesisi (büyük olasılıkla TSMC, Samsung veya GlobalFoundries) tarafından üretilmektedir. Döküm anlaşmaları kapasite tahsisini, fiyatlandırmayı, teknoloji düğümüne erişimi ve gizliliği düzenlemektedir. Bu anlaşmalardaki kontrol değişikliği hükümleri dikkatle incelenmelidir.

Çalışan buluşları: 2023'te kurulan ve 219 milyon dolar fon toplayan bir girişimde IP esas olarak çalışanlar ve yükleniciler tarafından yaratılmıştır. Due diligence, tüm buluşların geçerli buluş devir sözleşmeleri aracılığıyla şirkete usulüne uygun biçimde devredildiğini, hiçbir mucidinin hak sahibi olmadığını ve yüklenici iş-için-kira düzenlemelerinin usulüne uygun belgelendiğini doğrulamalıdır.

Patent ortamı: AMD'nin hukuk ekibi, Taalas'ın çip tasarımlarının üçüncü taraf patentlerini ihlal edip etmediğini değerlendirmek için serbestçe faaliyet gösterme analizi yapmış olacaktır. Özellikle yapay zekâ hızlandırıcı mimarileri etrafındaki yarı iletken patent ortamının yoğunluğu göz önüne alındığında bu analiz karmaşık ve belirleyici niteliktedir.

Taalas Kanadalı, AMD ise Amerikalı bir şirkettir. Yabancı bir alıcının Kanadalı bir teknoloji şirketini satın alması, Kanada'nın Yatırım Kanada Kanunu (ICA) kapsamında incelemeye tabi olabilir.

ICA inceleme çerçevesinin iki bileşeni bulunmaktadır:

Net fayda incelemesi: Belirli finansal eşiklerin üzerindeki Kanada işletmesi satın almalarına ilişkin olarak Yenilik, Bilim ve Ekonomik Kalkınma Bakanı tarafından net fayda incelemesi yapılmaktadır. Alıcının, yatırımın Kanada'ya net fayda sağladığını — genellikle istihdam, Ar-Ge harcaması ve genel merkez tutma taahhütleri aracılığıyla — kanıtlaması gerekmektedir.

Ulusal güvenlik incelemesi: Net fayda incelemesinden bağımsız olarak, herhangi bir yabancı Kanada işletmesi satın alması ulusal güvenlik gerekçesiyle incelenebilir. Taalas'ın açık çift kullanımlı potansiyele sahip yapay zekâ inference silikon odağı göz önüne alındığında ulusal güvenlik incelemesi gerçekçi bir olasılıktır. Kanada, özellikle yapay zekâ, yarı iletkenler ve kuantum bilişimi içeren teknoloji satın almaları için ulusal güvenlik inceleme çerçevesini sıkılaştırmaktadır.

Kanada düzenleyici incelemesinin zaman çizelgesi ve sonucu, satın alma sözleşmesinin kapanış koşullarında ve outside date hükümlerinde ele alınmalıdır — bu konuda bu sayıda ayrıca ele alınan Verisk–AccuLynx kararından doğrudan uygulanabilir dersler çıkarılabilir.

Yapay zekâ inference çipleri hem ABD hem de Kanada'da ihracat kontrol düzenlemelerine tabidir. Sanayi ve Güvenlik Bürosu (BIS) tarafından yönetilen ABD İhracat İdaresi Yönetmelikleri (EAR), gelişmiş yarı iletken teknolojisinin belirli destinasyonlara — özellikle Çin ve gelişmiş kontrollere tabi diğer ülkelere — ihracatına lisans gereklilikleri getirmektedir.

AMD–Taalas birleşmesi için kapanış sonrası uyum planlaması şu konuları ele almalıdır:

• Teknoloji transferi kontrolleri: Taalas'ın çip tasarımlarının, üretim spesifikasyonlarının ve yazılım araçlarının gerekli lisanslar alınmadan kısıtlı taraflara veya destinasyonlara aktarılmaması
• Yeniden ihracat kontrolleri: Taalas'ın ABD ihracat kontrollerine tabi yargı bölgelerinde müşterileri veya ortakları varsa bu ilişkilerin gözden geçirilmesi ve gerekirse yeniden yapılandırılması
• Kanada ihracat kontrolleri: Kanada'nın İhracat ve İthalat İzinleri Kanunu ve ilgili kontrol listeleri, AMD'nin küresel uyum programına entegre edilmesi gereken paralel yükümlülükler getirmektedir
• Sayılan ihracat kuralları: Kontrollü teknolojiyi yabancı uyruklu kişilerle paylaşmak — ABD içinde bile olsa — lisans gerektiren sayılan bir ihracat teşkil edebilir

Askeri, gözetleme ve istihbarat sistemlerinde açık uygulamaları olan yapay zekâ inference çipleri geliştiren bir şirket için ihracat kontrol uyumu ikincil bir mesele değildir. Kapanış sonrası entegrasyon planının merkezi bir unsuru olmalıdır.

AMD–Taalas işlemi Türk teknoloji şirketleri açısından çeşitli boyutlarıyla önem taşımaktadır.

Türk yapay zekâ ve yarı iletken girişimleri: Türkiye'nin büyüyen yapay zekâ ve yarı iletken ekosistemi, kenar yapay zekâ ve inference uygulamalarına odaklanan çeşitli şirketleri kapsamaktadır. Türk kurucular ve yatırımcılar, ABD'li bir alıcının titiz bir IP zinciri due diligence'ı yürüteceğini ve buluş devri, yüklenici belgelendirmesi veya üçüncü taraf lisans yönetimindeki eksikliklerin önemli işlem riski ya da fiyat düzeltmesi yaratabildiğini anlamalıdır.

Teknoloji varlıkları satın alan Türk şirketler: ABD veya Kanadalı teknoloji şirketleri satın almayı düşünen Türk şirketler, CFIUS incelemesinin (ABD hedefleri için) ve ICA incelemesinin (Kanada hedefleri için) işlem zaman çizelgesine önemli süre ve belirsizlik ekleyebileceğinin farkında olmalıdır. Bu incelemeler işlem yapısında, kapanış koşullarında ve outside date hükümlerinde öngörülmelidir.

İhracat kontrol maruziyeti: Ürünlerinde gelişmiş yapay zekâ çiplerini kullanan, dağıtan veya entegre eden Türk şirketler ihracat kontrol uyum durumlarını gözden geçirmelidir. ABD yarı iletken ihracat kontrollerinin sıkılaştırılması, doğrudan ihracatçıların çok ötesine geçerek aşağı akış kullanıcılarını ve entegratörleri de kapsayan uyum yükümlülükleri doğurmuştur.

ULF New York, Türk ve uluslararası müvekkillere sınır ötesi teknoloji M&A, IP due diligence ve ABD düzenleyici konularında hukuki danışmanlık hizmetleri sunmaktadır. Bu analiz yalnızca bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımamaktadır.